Batak, Türkiye’de en çok oynanan kart oyunlarından biri. Kahvede, evde, bayram sofrasının ardından çoğu zaman bir batak masası kurulur. Kuralları birkaç dakikada öğrenilir ama iyi oynamak; ihaleyi doğru vermek, kozu doğru seçmek ve kartları saymak ister.
Bu rehberde en yaygın oynanan İhaleli Batak’ın kurallarını, masadan masaya değişen noktaları ve hem ihaleyi alan hem de savunan oyuncu için strateji ipuçlarını bulacaksın.
Temel kavramlar
- El: Her oyuncunun masaya birer kart attığı tur. “El almak”, o turu kazanmak demek.
- İhale: Her elin başında kimin kaç el alacağına söz verdiği açık artırma.
- Koz: İhaleyi alanın seçtiği, diğer renkleri kesen renk.
- Batmak: Söylediğin kadar el alamamak.
- Pas: Teklif vermek istemediğinde söylenen söz.
- Kesmek: Elinde yerdeki renk yokken kozla eli almak.
Temel kurallar
Klasik oyun, yani İhaleli (Tekli) Batak, 52 kartlık standart desteyle dört kişi arasında oynanır; herkes kendi adına oynar. Her oyuncuya 13 kart dağıtılır. As en büyük, ikili en küçük karttır. Geleneksel olarak oyun sağa döner.
İhale
Dağıtanın yanındaki oyuncudan başlayarak herkes, kozu kendisi seçerse kaç el alabileceğini söyler. Her teklif bir öncekinden yüksek olmalıdır. En düşük teklif masaya göre genellikle 4 ya da 5’tir; en yüksek teklif 13’tür. Çoğu masada pas diyen oyuncu ihaleye bir daha giremez.
En yüksek teklifi veren ihaleyi alır, kozu söyler ve ilk eli açar.
Herkes pas derse ne olacağı masadan masaya değişir. Bazı masalarda kartlar yeniden dağıtılır, bazılarında son oyuncu en düşük teklifle ihaleyi almak zorunda kalır.
Kart atma kuralları
Batak’ı diğer el alma oyunlarından ayıran şey, kart atma kurallarının sıkılığıdır:
- Renge uymak zorunludur. Yerdeki renkten kartın varsa onu atarsın.
- Yükseltmek zorunludur. Yerde eli tutan karttan daha büyüğü elindeyse onu atmak zorundasın. Yerde kupa papazı varken elinde kupa ası duruyorsa ası atarsın.
- Rengin yoksa koz atmak zorunludur.
- El daha önce kozla kesilmişse, elinde daha büyük koz varsa onu atmak zorundasın.
- Ancak ne yerdeki renkten ne de kozdan kartın kalmadıysa istediğin kartı atabilirsin.
Çoğu masada koz “kırılmadan”, yani biri başka bir renge koz atıp kesmeden koz açılamaz. Elinde kozdan başka kart kalmayan oyuncu bunun dışındadır.
Puanlama
Puanlama masaya göre değişir; yaygın olan şudur:
- İhaleyi alan söylediği kadar ya da daha fazla el alırsa, aldığı el sayısı kadar puan yazar.
- Daha az alırsa batar ve söylediği teklif kadar puan kaybeder.
- Diğer oyuncular aldıkları her el için bir puan yazar.
Bazı masalarda hiç el alamayan savunmacı da batmış sayılır. Oyun genellikle belli sayıda el oynandıktan sonra ya da biri hedef puana, çoğunlukla 51’e ulaştığında biter.
Yaygın batak türleri
- Eşli Batak: Karşılıklı oturanlar eş olur, ihaleyi ve puanı takım olarak paylaşır. Bu yüzden en düşük teklif daha yüksektir, çoğunlukla 7 civarı.
- Koz Maça (İhalesiz): Koz her zaman maçadır, ihale yapılmaz; herkes kendi teklifini verir ve kendi sözünden sorumludur.
- Gömmeli Batak: Üç kişiyle oynanır; dağıtımda artan kartları ihaleyi alan alır, aynı sayıda kartı gömer.
- 3-5-8: Üç kişilik, sabit hedefleri 8, 5 ve 3 el olan bir oyun.
En düşük teklif, kart sayısı gibi ayrıntılar masadan masaya değişir.
Strateji: İhaleyi değerlendirmek
Elini dürüst say
En uzun ve güçlü rengini koz kabul ederek elini değerlendir:
- Yan renklerdeki aslar: Her biri yaklaşık bir el.
- Yanında küçük kart olan papazlar: Her biri yaklaşık yarım el.
- Koz uzunluğu: Koz yapacağın renkte altı ya da daha fazla kartın varsa, diğerlerinin kozu bittikten sonra küçük kozların da el alır. Dördüncüden sonraki kozları büyük ihtimalle el olarak say.
- Kısa renkler: Bir yan renkte hiç kartın yoksa ya da tek kartın varsa, yeterince kozun olduğu sürece o rengi erkenden kesebilirsin.
Doğru kozu seç
En iyi koz genellikle en büyük kartlara sahip olduğun renk değil, en uzun rengindir. Kızla başlayan altı kupa, çoğu zaman as-papazla başlayan dört maçadan daha iyi kozdur; çünkü uzunluk elin sonunda kontrolü sana verir.
Sırf ihaleyi almak için fazla söyleme
İhaleyi almak heyecanlıdır ama batmak bütün teklifine mal olur. Kozun güçlüyse dürüst sayımından bir fazlasını söylemek işe yarayabilir. İki fazlası ise çoğu zaman kötü bir fikirdir.
Strateji: İhaleyi aldıysan
Kozu erken çek. Koz açarak rakiplerin elindeki kozları toplarsın; böylece yan renklerdeki büyük kartların daha sonra kesilmez. Kaç koz çıktığını say: Toplam 13 tane var.
Yan renk aslarını doğru zamanda oyna. Rakiplerin kozu bittiğinde asların ve papazların güvenli eller olur. Öncesinde, rakibin o renkte kartı yoksa asın kesilebilir.
Yükseltme kuralını lehine kullan. Herkes eli tutan karttan büyüğünü atmak zorunda olduğu için büyük kartlar erkenden ortaya çıkar. Asının bulunduğu renkten küçük bir kart açtığında, o renkte tek papazı ya da kızı olan rakip onu küçük bir ele harcamak zorunda kalabilir. Sonrasında asın daha zayıf kartlara karşı el alır.
Strateji: Savunurken
İhaleyi alana karşı birlikte oyna. Tekli batakta resmî eşin yoktur, ama ihaleyi alanın batması savunan üç oyuncunun da işine yarar; üstelik aldığın her el yine puan getirir.
İhaleyi alanın olmadığı renkleri aç. Koz atma zorunluluğu yüzünden o rengin her elinde bir koz harcamak zorunda kalır. Kozunu kısaltmak, onu batırmanın en iyi yollarından biridir.
Kart say. Hangi asların ve papazların çıktığını, kaç koz kaldığını aklında tut. Elin sonunda bir renkteki 10’unun masada kalan en büyük kart olduğunu bilmek çoğu zaman bir ele bedeldir.
Batak İnternetsiz’de oynamak
Batak İnternetsiz tek uygulamada İhaleli (Tekli) Batak, Eşli Batak, Koz Maça, Gömmeli, 3-5-8 ve Spades sunar. Yukarıdaki kuralları izler: Renge uymak, eli tutan kartı geçebiliyorsan geçmek, rengin yoksa koz atmak ve mümkünse yerdeki kozu yükseltmek zorunludur. Oyun bu kuralları kendisi uygular; yanlışlıkla kural dışı kart atamazsın. Tekli batakta en düşük teklif varsayılan olarak 4’tür, istersen 5 yapabilirsin. Herkes pas derse son oyuncu en düşük teklifle ihaleyi alır. İhaleyi alan sözünü tutarsa aldığı el kadar yazar, tutamazsa teklifi kadar düşer. Bir maç varsayılan olarak 11 el sürer; dilersen 51 gibi bir puan hedefine kadar da oynayabilirsin. Masa kuralını değiştirmediğin sürece koz kırılmadan koz açılmaz.